पालघर जिल्हा म्हणजे निसर्गाचं एक अथांग वरदान. इकडे एका बाजूला अथांग पसरलेला समुद्र आहे, तर दुसऱ्या बाजूला सह्याद्रीच्या कडा छाती काढून उभ्या आहेत. मी नितीश काठ्या, याच पालघरच्या मातीत लहानाचा मोठा झालो. ट्रेकिंगची आवड असल्यामुळे वीकेंडला पाय लावून गड-किल्ले धुंडाळणं हा माझा आवडता छंद. आज मी तुम्हाला माझ्याच घरच्या अंगणातल्या एका अशा किल्ल्याची सफर घडवणार आहे, ज्याचा निसर्ग आणि तिथलं एक गुपित पाहण्यासाठी ट्रेकर्स दूरदूरहून येतात. तो किल्ला म्हणजे कोहोज किल्ला आणि तिथलं मुख्य आकर्षण म्हणजे निसर्गाने स्वतः घडवलेलं ‘हार्ट-शेप’ (हृदयाच्या आकाराचं) तळे.
जर तुम्ही मुंबई, ठाणे किंवा थेट पालघरमधून या ट्रेकचे प्लॅनिंग करत असाल, तर हा लेख तुमच्यासाठी एक परफेक्ट गाईड ठरेल. चला तर मग, माझ्यासोबत अनुभवा कोहोजची ही थरारक आणि निसर्गरम्य वाट!
कोहोज किल्ल्याची थोडी ओळख आणि त्याचे महत्त्व
वाडा-मनोर रस्त्यावरून जात असताना अचानक डाव्या बाजूला एक उभा, अद्भूत आकाराचा सुळका लक्ष वेधून घेतो. तोच हा कोहोज किल्ला. समुद्रसपाटीपासून साधारण १,९०० फूट उंचीवर असलेला हा किल्ला ऐतिहासिकदृष्ट्या खूप महत्त्वाचा आहे. जसा जव्हारचा भूपतगड आहे, तसाच पालघर आणि गुजरातच्या सीमेवरील व्यापारावर लक्ष ठेवण्यासाठी कोहोजचा वापर केला जायचा.
पण आजच्या काळात कोहोज ओळखला जातो तो तिथल्या दोन गोष्टींसाठी:
१. किल्ल्याच्या माथ्यावरील मानवनिर्मित वाटणारा, पण प्रत्यक्षात निसर्गाने घडवलेला माणसाच्या आकृतीसारखा सुळका.
२. किल्ल्याच्या पायथ्याशी आणि चढणीच्या वाटेवर दिसणारे ते प्रसिद्ध ‘हार्ट-शेप’ तळे.
हे सुद्धा वाचा : बाजारची अदलाबदल (Barter System): पालघरच्या साप्ताहिक बाजारात आजही चालणारी अनोखी पद्धत
ट्रेकची सुरुवात कशी करायची? (माझा वैयक्तिक प्रवास)
त्या दिवशी शनिवार होता. पालघरमध्ये पावसाची रिमझिम सुरू होती. मी आणि माझ्या काही मित्रांनी ठरवलं की यावेळेस कोहोज गाठायचा. आम्ही सकाळी लवकर निघालो.
१. बेस व्हिलेज: ‘वाघोटे’ गाव
कोहोज किल्ल्याचा ट्रेक सुरू होतो वाघोटे या गावातून. मनोर-वाडा रस्त्यावर हे गाव आहे.
- स्वतःच्या गाडीने येत असाल तर: मुंबई-अहमदाबाद हायवेने मनोर नाका गाठायचा. तिथून वाड्याच्या दिशेने साधारण १०-१२ किलोमीटर गेल्यावर उजव्या बाजूला ‘कोहोज रिसॉर्ट’ किंवा ‘वाघोटे’ गावाचा बोर्ड दिसतो.
- एसटी बस किंवा ट्रेनने येत असाल तर: पालघर किंवा सफाळे स्टेशन गाठा. तिथून मनोरसाठी ‘डुककर’ (शेअरिंग जीप/चिंगची) किंवा एसटी बस मिळतात. मनोरवरून वाड्याकडे जाणाऱ्या कोणत्याही बसमध्ये बसा आणि कंडक्टरला सांगा, “वाघोटे गावाला उतरवा.”
आम्ही वाघोटे गावात गाडी पार्क केली, तिथल्या एका स्थानिक काकांच्या घरात चहा-पोहे खाल्ले. ट्रेकला निघताना स्थानिक लोकांशी गप्पा मारणं हा माझा नियमच आहे, कारण त्यांच्याकडून वाटेची अचूक माहिती मिळते जी कोणत्याही गुगल मॅपवर सापडत नाही.
ट्रेकिंगचा अचूक मार्ग: पाऊल टाका काळजीपूर्वक
वाघोटे गावातून तुम्ही जसे बाहेर पडता, तसा समोरच कोहोजचा अक्राळविक्राळ सुळका आणि डोंगर दिसायला लागतो. सुरुवातीची वाट अगदी सपाट आणि शेताडीतून जाते.
टप्पा १: शेतातून ते जंगलाच्या वाटेपर्यंत
सुरुवातीला विस्तीर्ण शेतं आणि भातलावणी चालू असलेले शेतकरी दिसतात. पावसाळ्यात इथली माती पायाला चिकटते, त्यामुळे चालताना बूट ट्रेकिंगचेच असावेत. साधारण १५ ते २० मिनिटे चालल्यानंतर आपण एका मुख्य धरणाच्या (शळशेत धरण) बाजूने पुढे सरकतो. इथे डाव्या हाताला पाणी आणि उजव्या हाताला डोंगर अशी सुंदर वाट लागते.
टप्पा २: जंगलाची चढण आणि कृष्णाचे मंदिर
धरण पार केल्यानंतर खरी चढण सुरू होते. इथून पुढे घनदाट जंगल लागतं. वाटेत कारवीची झुडपं आणि उंचच उंच झाडं आहेत. पावसाळ्यात इथे प्रचंड खेकडे आणि रंगीबेरंगी कीटक पाहायला मिळतात.
साधारण पाऊण तास चढून गेल्यावर एक सपाटी लागते, तिथे ‘कृष्णाचे मंदिर’ किंवा एक छोटा पाशवी देवतेचा कट्टा आहे. इथे ट्रेकर्स सुटकेचा श्वास घेतात आणि पाण्याचे घोट घेतात. मीही तिथे थोडा वेळ थांबलो, वारा इतका शांत आणि शुद्ध होता की शहरातला सगळा थकवा एका झटक्यात गायब झाला.
आणि समोर आलं ते… ‘हार्ट-शेप’ तळे!
कृष्ण मंदिराच्या थोडं पुढे गेल्यावर डाव्या बाजूला एक मोकळी कडा लागते. तिथून खाली नजर टाकली की काळजाचा ठोका चुकतो! अगदी निसर्गाने हाताने कोरल्यासारखं, घनदाट हिरवाईच्या मधोमध वसलेलं हृदयाच्या आकाराचं (Heart-Shaped) तळे डोळ्यांसमोर येतं.
पावसाळ्यात या तळ्याचं पाणी गडद हिरवं किंवा निळसर दिसतं आणि आजूबाजूला असलेल्या ढगांमुळे हा नजराणा स्वर्गासारखा वाटतो. आम्ही तिथे पोहोचलो तेव्हा नेमकं धुकं बाजूला झालं होतं. मी तिथे बसून शांतपणे त्या निसर्गाच्या चमत्काराकडे पाहत राहिलो. खरोखर, कोणत्याही आर्किटेक्टला लाजवेल असं हे निसर्गाचं नियोजन आहे. इथे फोटो काढण्यासाठी ट्रेकर्सची झुंबड उडते, पण कड्यावर उभं राहून फोटो काढताना स्वतःचा तोल सांभाळणे अत्यंत गरजेचे आहे.
पुढील चढण: माथा आणि तो अद्भूत सुळका
तळ्याचे सौंदर्य डोळ्यात साठवून आम्ही अंतिम चढाईला सुरुवात केली. इथून पुढे वाट थोडी खडकाळ आणि घसरडी होते. काही ठिकाणी छातीवर येणारी चढण आहे.
साधारण आणखी ४५ मिनिटांच्या चढाईनंतर आपण किल्ल्याच्या मुख्य माथ्यावर म्हणजेच पठारावर पोहोचतो. तिथे गेल्यावर दोन-तीन पाण्याची टाकी (जी पिण्यायोग्य नाहीत) आणि जुन्या तटबंदीचे अवशेष दिसतात.
पण खरी जादू पुढे आहे. पठारावरून डाव्या बाजूला चालत गेल्यावर तो प्रसिद्ध नैसर्गिक सुळका दिसतो. दुरून पाहिलं तर असं वाटतं की कोणीतरी माणूस कपडे घालून उभा आहे किंवा एखादी मूर्ती कोरली आहे. वाऱ्याचा वेग तिथे इतका प्रचंड असतो की नीट उभं राहणंही कठीण होतं. तिथून आजूबाजूचा पूर्ण पालघर जिल्हा, वैतरणा नदीचे पात्र आणि विस्तीर्ण जंगले दिसतात. तो अनुभव शब्दात मांडता येण्यासारखा नाही!
नितीशच्या काही खास टिप्स (पालघर लोकल टिप्स):
एक स्थानिक या नात्याने मी तुम्हाला काही महत्त्वाच्या गोष्टी सांगू इच्छितो, ज्या तुमच्या ट्रेकच्या वेळी खूप कामी येतील:
१. पाणी आणि खाण्याची सोय: गडावर किंवा वाटेत कुठेही पिण्याच्या पाण्याची किंवा खाण्याची सोय नाही. वाघोटे गावातूनच स्वतःच्या पाण्याच्या बाटल्या (कमीत कमी २-३ लीटर) आणि सुका मेवा किंवा बिस्किटे सोबत घेऊन निघा.
२. स्थानिक गाईड: जर तुम्ही पहिल्यांदाच येत असाल आणि पावसाळा खूप असेल, तर वाघोटे गावातल्या एखाद्या लहान मुलाला किंवा तरुणाला सोबत घ्या. ते अगदी कमी पैशात तुम्हाला अचूक वाटेने घेऊन जातात आणि त्यांनाही रोजगार मिळतो.
३. कचरा करू नका: कोहोज अजूनही बऱ्यापैकी प्लास्टिकमुक्त आहे. कृपया तिथे चिप्सची पाकिटे किंवा पाण्याच्या बाटल्या टाकून निसर्गाचा अपमान करू नका. आपला कचरा आपल्या बॅगेत परत आणा.
४. उतरायची घाई करू नका: पाऊस असेल तर उतरताना पाय खूप घसरतात. ओल्या खडकांवरून उतरताना पाय रोवून चाला.
हे सुद्धा वाचा : कांबड नृत्य’ (Kambad Dance): भात लावणीच्या वेळी केलं जाणारं पालघरचं विसरलेलं नृत्य.
ट्रेकचा एकूण वेळ आणि काठिण्य पातळी
- काठिण्य पातळी: मध्यम (Medium) – नवीन शिकणाऱ्यांसाठी थोडा दमछाक करणारा, पण नियमित ट्रेकर्ससाठी सोपा.
- चढण्यासाठी लागणारा वेळ: वाघोटे गावातून माथ्यापर्यंत साधारण २ ते २.५ तास.
- उतरण्यासाठी लागणारा वेळ: साधारण १.५ ते २ तास.
शेवटची आठवण…
आम्ही दुपारी ३ च्या सुमारास सुखरूप खाली वाघोटे गावात आलो. पाय चिखलाने माखले होते, कपडे भिजले होते, पण मनात एक वेगळंच समाधान होतं. माझ्या पालघर जिल्ह्यातला हा कोहोज किल्ला आणि ते ‘हार्ट-शेप’ तळे प्रत्येक ट्रेकरने आयुष्यात एकदा तरी अनुभवावं असंच आहे.
तर मग, कधी येताय आमच्या पालघरमध्ये कोहोज सर करायला? प्लॅन करा आणि निघून या, निसर्गाचं हे हृदय तुमची वाट पाहतंय!