आम्ही पालघरकर म्हणजे कसं, समुद्राच्या लाटा आणि सह्याद्रीच्या कडा या दोन्हीच्या कुशीत वाढलेली माणसं. पण जेव्हा ट्रेकिंगचा विषय निघतो, तेव्हा कळसूबाई, हरिश्चंद्रगड किंवा राजगड अशी नावं डोळ्यांसमोर येतात. पण माझ्या स्वतःच्या पालघर जिल्ह्यात, अगदी गुजरातच्या सीमेवर एक असा किल्ला शांतपणे उभा आहे, ज्याचं नुसतं नाव ऐकूनही मनात धडकी भरते आणि डोळ्यांत नवल दाटून येतं. तो किल्ला म्हणजे ‘गंभीरगड’.
मागच्याच महिन्यांत मी (नितेश काठ्या) आणि माझ्या काही मित्रांनी मिळून या किल्ल्यावर जाण्याचा बेत आखला. हा ट्रेक कसा होता, आम्ही काय काय अनुभवलं आणि हा किल्ला ट्रेकर्ससाठी एक ‘अल्टिमेट चॅलेंज’ का आहे, हे मी आज तुम्हाला अगदी मनापासून सांगणार आहे.
गंभीरगड: नेमका आहे तरी कुठे?
जर तुम्ही नकाशावर पाहिलं, तर पालघर जिल्ह्याचा डहाणू आणि तलासरी तालुका अगदी गुजरात राज्याला लागून आहे. याच तलासरी-डहाणूच्या दुर्गम भागात, मान आणि उधवा गावांच्या जवळ गंभीरगड उभा आहे. पालघर स्टेशनवरून किंवा डहाणूहून तुम्ही कासा किंवा तलासरीच्या दिशेने गेलात, की तिथून पुढे आपल्याला या किल्ल्याच्या पायथ्याशी जाता येतं.
हे सुद्धा वाचा : वास्ता चिकन (Bamboo Chicken): जव्हारच्या घनदाट जंगलातील आदिवासींची गुप्त रेसिपी आणि माझा एक अविस्मरणीय अनुभव!
हा किल्ला ऐतिहासिकदृष्ट्या खूप महत्त्वाचा आहे. जुन्या काळात जेव्हा गुजरातकडून महाराष्ट्रात येणारे व्यापारी मार्ग असायचे, त्यावर पाळत ठेवण्यासाठी या किल्ल्याचा वापर केला जायचा. जसा हा किल्ला दुर्गम आहे, तसेच याचे रस्तेही आजही थोडे आव्हानात्मक आहेत.
ट्रेकची सुरुवात: वाळवे गाव आणि तो जंगलाचा रस्ता
आम्ही सकाळी लवकर पालघरहून निघालो. थंडगार हवा, आजूबाजूला हिरवीगार शेतं आणि समोर धुक्यात हरवलेला सह्याद्री… दृश्य एकदम भारी होतं. किल्ल्याच्या पायथ्याशी ‘वाळवे’ नावाचं एक छोटं, सुंदर आदिवासी पाडं आहे. तिथे आम्ही गाडी पार्क केली.
गावातल्या एका स्थानिक मामांना आम्ही सोबत येण्याची विनंती केली, कारण गंभीरगडाची वाट प्रचंड चुकवणारी आहे. जर तुम्हाला वाट माहित नसेल, तर गर्द झाडीत तुम्ही रस्ता शंभर टक्के विसरणार. मामांनी हसतमुखानं होकार दिला आणि आमची चढाई सुरू झाली.
सुरुवातीचा अर्धा-पाऊण तास हा घनदाट जंगलातून जातो. इथे एवढी शांतता असते की, फक्त तुमच्या पावलांचा आणि पक्ष्यांचाच आवाज येतो. जसजसे आम्ही पुढे जात होतो, तसतशी हवा बदलत होती आणि चढणही तीव्र होत होती.
खरा कस लागला तिथे: ती कठीण चढण आणि सुळके
गंभीरगडाला ‘कठीण’ का म्हणतात, याचं उत्तर मला ट्रेक सुरू झाल्यानंतर दीड तासाने मिळालं. या किल्ल्याची चढाई साधीसुधी नाही. अनेक ठिकाणी थेट कातळातून आणि घसरड्या मातीवरून वर चढावं लागतं.
विशेषतः पावसाळ्यात किंवा पावसाळा संपल्यानंतरच्या दिवसांत इथली माती प्रचंड घसरडी होते. एका बाजूला खोल दरी आणि दुसऱ्या बाजूला उभा कडा, अशा अरुंद वाटेवरून जाताना आमचा श्वास रोखला गेला होता. माझ्या एका मित्राचा पाय एका ठिकाणी थोडा घसरला सुद्धा, पण मामांनी त्याला अगदी वेळेत हात देऊन साभाळलं. तिथे मला समजलं की या किल्ल्याला ‘गंभीर’ का म्हणतात – इथे एक छोटीशी चूकही गंभीर ठरू शकते!
किल्ल्याच्या वरच्या भागात जाताना काही कातळ सुळके (Rock Patches) लागतात. तिथे चढताना हाता-पायांचा चांगलाच व्यायाम होतो. पण जेव्हा तुम्ही ते चॅलेंज पार करून थोडे वर पोहोचता, तेव्हा जो वारा अंगाला स्पर्श करतो… बास! सगळा थकवा एका क्षणात गायब होतो.
किल्ल्यावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे
अथक परिश्रमानंतर जेव्हा आम्ही गडाच्या मुख्य भागात प्रवेश केला, तेव्हा डोळ्यांसमोर एक वेगळंच जग उभं राहिलं. गडाची अवस्था आता खूप पडझड झालेली आहे, तरीही त्याचे अवशेष खूप काही सांगून जातात.
- पाण्याची टाकी: गडावर कातळात कोरलेली पाण्याची जुनी टाकी आहेत. यातलं पाणी वर्षभर थंड असतं. आम्ही तिथे हात-पाय धुतले, तो गारवा मनाला सुखावून गेला.
- किल्ल्याचे बुरुज आणि तटबंदी: गडाची मुख्य तटबंदी आता बऱ्यापैकी ढासळली आहे, पण काही ठिकाणी अजूनही जुन्या काळातील भक्कम दगडी बांधकाम पाहायला मिळतं.
- देवीचं छोटं मंदिर: गडावर एक छोटं मंदिर आहे, जिथे स्थानिक लोक आजही पूजेसाठी येतात. आम्ही तिथे नतमस्तक झालो आणि थोडा वेळ शांत बसलो.
टॉपवरून दिसणारा तो नजराणा: महाराष्ट्र आणि गुजरात एकाच फ्रेममध्ये!
गंभीरगडाच्या माथ्यावरून (Summit) जो नजराणा दिसतो, तो शब्दात मांडणं कठीण आहे. तिथून उभं राहिल्यावर एका बाजूला महाराष्ट्राची सह्याद्रीची रांग आणि दुसरीकडे गुजरातची सीमा स्पष्ट दिसते. खाली बघितलं तर सुर्या नदीचं विहंगम दृश्य आणि आजूबाजूची छोटी-छोटी गावं एखाद्या चित्रासारखी वाटतात.
दूरवर असणारा ‘महालक्ष्मीचा डोंगर’ आणि ‘आशेरीगड’ सुद्धा तिथून स्पष्ट ओळखू येतात. आम्ही तिथे खूप सारे फोटो काढले, पण जे दृश्य डोळ्यात आणि मनात साठवलं, त्याची जागा कोणताही कॅमेरा घेऊ शकत नाही.
हे सुद्धा वाचा : वाडवळ आणि कुपारी संस्कृती: वसई-पालघरच्या ख्रिश्चन बांधवांचे वेगळे राहणीमान
ट्रेकर्ससाठी माझ्या (नितेशच्या) काही खास टिप्स:
जर तुम्ही गंभीरगडावर जाण्याचा विचार करत असाल, तर एक पालघरकर आणि हा ट्रेक स्वतः अनुभवलेला माणूस म्हणून मी तुम्हाला काही गोष्टी नक्की सांगेन:
- स्थानिक गाईड नक्की घ्या: हा सर्वात महत्त्वाचा सल्ला आहे. गडाचा रस्ता जंगलातून जात असल्यामुळे अनेक फाटे फुटतात. चुकण्यापेक्षा गावातल्या कोणालातरी सोबत घेणं कधीही उत्तम.
- पाणी आणि खाणं सोबत ठेवा: गडावर किंवा वाटेत कुठेही खाण्याची सोय नाही. त्यामुळे स्वतःचं जेवण आणि किमान २-३ लीटर पाणी सोबत ठेवा.
- फुटवेअर निवडा विचार करून: इथली चढण घसरडी आणि खडकाळ आहे, त्यामुळे ग्रीप चांगले असलेले ट्रेकिंग शूजच वापरा.
- कचरा करू नका: हा गड अजूनही खूप शुद्ध आणि निसर्गरम्य आहे. आपण तिथे जातो ते तिथले पाहुणे म्हणून, त्यामुळे आपला प्लास्टिकचा कचरा स्वतःसोबत परत खाली घेऊन या.
जाता जाता…
गंभीरगड हा फक्त एक ट्रेक नाही, तर तो एक अनुभव आहे जो तुम्हाला तुमच्या मर्यादांची जाणीव करून देतो आणि निसर्गापुढे आपण किती लहान आहोत हे शिकवतो. पालघर जिल्ह्याचा हा लपलेला हिरा प्रत्येक ट्रेकरने आयुष्यात एकदा तरी अनुभवला पाहिजे.
परतीच्या प्रवासात जेव्हा मी वाळवे गावाकडे खाली पाहत होतो, तेव्हा मनाशी एकच विचार आला – आपल्या पालघरच्या मातीत अजूनही अशी कितीतरी रहस्यं दडलेली आहेत, जी जगासमोर यायची बाकी आहेत. गंभीरगडाचा हा थरार माझ्या स्मरणात आयुष्यभर कायम राहील!
कसा वाटला हा माझा अनुभव? तुम्ही कधी अशा दुर्गम किल्ल्याला भेट दिलीये का? मला नक्की सांगा!