पावसाळा सुरू झाला की मुंबई-ठाण्यातल्या लोकांची पावलं कर्जत, लोणावळा किंवा माथेरानकडे वळतात. पण आपण पालघरकर मात्र वेगळ्याच मातीचे बनलोय. आपल्याला गर्दी नको असते, आपल्याला तो धिंगाणा नको असतो. आपल्याला हवा असतो शांत, निवांत आणि अस्सल निसर्ग. विक्रमगड हा तसा निसर्गाचा खजिना. जव्हार-मोखाड्यासारखीच थंडी आणि हिरवळ पावसाळ्यात विक्रमगडमध्ये पाहायला मिळते. या विक्रमगडमध्ये एक प्रसिद्ध जागा आहे – साखरे धरण.
अनेकांसाठी साखरे धरण म्हणजे फक्त धरणाची भिंत, तिथे गाडी लावून काढलेले चार-पाच सेल्फी, आणि धरणाच्या सांडव्यावरून वाहणारं पाणी. पण मित्रांनो, खरं सौंदर्य त्या धरणाच्या पाण्यात नाही, तर ते धरण जिथून भरतं, त्या पलिकडच्या अथांग आणि अथांग पसरलेल्या सह्याद्रीच्या कुशीत आहे. तिथल्या घनदाट जंगलात, अशा ३ जागा दडलेल्या आहेत, ज्यांचा पत्ता ना कधी कोणत्या ट्रॅव्हल ब्लॉगरने दिलाय, ना कधी गुगलच्या सॅटेलाईटने शोधलाय. तिथल्या स्थानिक आदिवासी बांधवांच्या पिढ्यानपिढ्यांनी जपलेले हे रहस्य आज मी तुमच्यासमोर उघडू इच्छितो.
शोध त्या अनोख्या वाटांचा…
तेव्हा जुलै महिन्याचा मध्य होता. पावसाने अगदी धुमाकूळ घातला होता. पालघरच्या रस्त्यांवरून गाडी चालवतानाही समोरचं काही दिसत नव्हतं. मी आणि माझे दोन-तीन जिगरी मित्र ठरवलं की, आज नेहमीच्या साखरे धरणावर जायचं नाही, तर धरणाच्या त्या पलीकडच्या गूढ जंगलात काय आहे ते पाहायचं.
आम्ही साखरे गावापाशी गाडी लावली. समोर धरण ओसंडून वाहत होतं. पर्यटक तिथे मक्याची कणं खाण्यात आणि गाणी वाजवण्यात मग्न होते. आम्ही मात्र तिथल्या एका स्थानिक पाड्यावरच्या तात्यांना (वय अंदाजे ६५, पण अंगात तरुणाला लाजवेल एवढी ताकद) विचारलं, “तात्या, या धरणाचं पाणी ज्या डोंगरातून येतं, तिथे वर काही आहे का बघण्यासारखं?”
तात्यांनी आधी आमच्याकडे रोखून बघितलं, जणू ते आमची परीक्षा घेत होते की हे शहरातले पोरे कचरा करायला चाललेत की निसर्ग बघायला. जेव्हा त्यांना खात्री पटली की हा नितेश आपल्याच मातीतला मुलगा आहे, तेव्हा त्यांनी विडीचा जाळ विझवला आणि डोंगराकडे बोट दाखवून म्हणाले, “पल्याड जावा… पण वाट चुकल्याव रस्ता सापडायचा नाय. तिथे देवाचे सडे हायेत, पाणी देवासारखं पडतंय वरून. गुगल-बिगल चालणार नाय तिथं!”
तात्यांचा हाच शब्द पकडून आम्ही निघालो.
हे सुद्धा वाचा : नागलीची भाकरी आणि रानटी कोंबडी: विक्रमगडच्या आजींच्या हाताची चुलीवरची अस्सल चव!
१. पहिला छुपा धबधबा: ‘कोंबडपाडा गडद’ (निसर्गाचं पहिलं रहस्य)
साखरे धरणाच्या मुख्य भिंतीवरून डाव्या बाजूने एक पायवाट जंगलात जाते. पावसाळ्यात ही वाट पूर्णपणे मातीने आणि चिखलाने माखलेली असते. साधारण वीस मिनिटं चालल्यावर धरणाचा आवाज हळूहळू कमी होतो आणि जंगलाची गूढ शांतता सुरू होते.
वाट आणि ट्रॅकिंगचा अनुभव
इथे चालताना तुम्हाला सतत डाव्या बाजूला धरणाच्या पाण्याचा फुगवटा (Backwater) दिसत राहतो. पण पुढे गेल्यावर पाण्याचा हा साठा संपतो आणि एक लहान ओढा लागतो. हा ओढा ओलांडून वर चढताना पायाखालची जमीन घसरडी होते. आजूबाजूला कारवीची झाडं आणि रानफुलांचा सुगंध दरवळत असतो. वाटेत कुठेतरी खेकड्यांची बिळं आणि पावसाळी कीटकांचे आवाज ऐकू येतात.
धबधब्याचं रूप
अचानक पाण्याचा एक प्रचंड गाज ऐकू येतो. समोर दोन प्रचंड काळे पाषाण (खडक) आहेत, जणू काही निसर्गाने तिथे एक मोठं प्रवेशद्वारच तयार केलंय. या दोन खडकांच्या मधून अंदाजे ४० फुटांवरून पांढराशुभ्र पाण्याचा झोत खाली कोसळतो. या धबधब्याला स्थानिक लोक ‘कोंबडपाडा गडद’ म्हणतात. ‘गडद’ म्हणजे गुहेसारखी किंवा अंधारी जागा.
इथे पाणी ज्या कुंडात पडतं, ते कुंड खूप खोल नाही. मी जेव्हा त्या पाण्यात उतरलो, तेव्हा पाण्याचा गारवा थेट हाडांपर्यंत पोहोचला. शहरी आयुष्यातला सगळा थकवा, तो मानसिक ताण त्या पहिल्याच डुबकीत वाहून गेला. या धबधब्याची खासियत अशी आहे की, याच्या आजूबाजूला एवढी झाडी आहे की दुपारी १२ वाजताही तिथे संधिप्रकाश असल्यासारखं वाटतं. गुगल मॅपवर जर तुम्ही तुमचं लोकेशन चेक करायचा प्रयत्न केला, तर तिथे फक्त ‘नो सर्व्हिस’ (No Service) असं लिहून येतं.
२. दुसरा छुपा धबधबा: ‘सावरीचा पाझर’ (रेशमी पदरासारखं सौंदर्य)
पहिल्या धबधब्यावरून थोडे पुढे डावीकडची चढण चढून गेले की एक लहान टेकडी लागते. या टेकडीवर सावरीची (कापसाची) मोठी झाडं आहेत, म्हणून स्थानिक याला ‘सावरीची टेकडी’ म्हणतात. तिथून पुढे जायचं म्हणजे घनदाट झाडीतून स्वतःचा रस्ता स्वतः बनवत जावं लागतं.
थरारक चढाई
हा प्रवास सोपा नाही. इथे काटेरी झुडपं आहेत. पायाखाली ओली पालापाचोळा असतो, ज्याच्या खाली काय आहे (खडक की खोल खड्डा) हे समजत नाही. चालताना अनेकदा हाताला जळू (Leeches) लागतात. माझ्या पायालाही दोन जळू लागल्या होत्या, पण निसर्गाच्या या वेडापायी आम्ही पुढे जात राहिलो.
सॅटेलाईटलाही हुलकावणी देणारी जागा
अंदाजे अर्ध्या तासाच्या कष्टांनंतर जे दृश्य दिसलं, त्याने आमचा श्वासच रोखला. हा धबधबा सरळ रेषेत खाली पडत नाही. हा एका मोठ्या कड्यावरून पायऱ्या-पायऱ्यांनी, नागमोडी वळणं घेत खाली येतो. दूरवरून पाहिलं तर असं वाटतं की हिरव्यागार डोंगरावर कोणीतरी पांढराशुभ्र रेशमी शालू अंथरला आहे.
या धबधब्याला गुगल मॅप कधीच शोधू शकत नाही, कारण याच्यावर झाडांचे एवढे मोठे छप्पर (Canopy) आहे की वरून सॅटेलाईटला फक्त जंगल दिसतं, पाणी नाही. इथे आल्यावर मी एका मोठ्या खडकावर बसलो. पाण्याचे तुषार हवेत तरंगत थेट माझ्या चेहऱ्यावर येत होते. निसर्गाचं हे असं रूप पाहून माणसाला स्वतःच्या अस्तित्वाची जाणीव होते की आपण या सृष्टीसमोर किती लहान आहोत!
३. तिसरा आणि अंतिम धबधबा: ‘भैरव कडा’ (एक गूढ आणि पवित्र अनुभूती)
हा शेवटचा धबधबा म्हणजे या ट्रेकचा क्लायमॅक्स आहे. सावरीच्या पाझरावरून आणखी आत, जिथे डोंगराच्या दऱ्या सुरू होतात, तिथे जावं लागतं. हा रस्ता इतका दुर्गम आहे की, जर तुमच्यासोबत स्थानिक माणूस नसेल, तर तुम्ही शंभर टक्के वाट चुकणार. आम्ही नशीबवान होतो की, पाड्यावरचा एक लहान मुलगा ‘लहू’ आम्हाला वाटेत भेटला, जो गुरं चरायला घेऊन आला होता. त्याने आम्हाला पुढे नेलं.
देवाचं ठाणं आणि निसर्गाचा कोप
लहूने आम्हाला आधीच बजावलं होतं, “तिथे आरडाओरडा करायचा नाय, प्लास्टिक टाकायचं नाय, ते आमच्या देवाचं ठिकाण हाय!”
आम्ही जसे जसे पुढे गेलो, तसा तसा जंगलाचा रंग बदलत गेला. झाडं आणखी जुनी आणि मोठी होती. काही झाडांवर अवाढव्य वेली गुंडाळलेल्या होत्या. आणि शेवटी आम्ही तिथे पोहोचलो. समोर एक प्रचंड, अवाढव्य काळा कडा होता – ‘भैरव कडा’.
या कड्यावरून साधारण १०० ते १२० फुटांवरून पाणी थेट खाली कोसळत होतं. पाण्याचा वेग आणि आवाज एवढा भयानक होता की एकमेकांचं बोलणंसुद्धा ऐकू येत नव्हतं. या कड्याच्या खाली एक नैसर्गिक गुहा आहे, जिथे स्थानिक लोकांनी काही दगड ठेवून तिथे भैरवनाथाचं ठाणं मानलं आहे.
अंगावर काटा आणणारा क्षण
इथे आल्यावर एक वेगळीच उर्जा जाणवते. पाण्याचा तो प्रचंड प्रवाह जेव्हा खाली पडतो, तेव्हा जमिनीला एक लहानसा कंप सुटल्यासारखा वाटतो. तिथे उभे राहून मी डोळे बंद केले. पाण्याचा तो गारवा, तो निसर्गाचा रौद्र आणि अफाट अविष्कार पाहून डोळ्यात नकळत पाणी आलं. हा अनुभव गुगलच्या कोणत्याही स्क्रीनवर किंवा मोबाईलच्या ४K व्हिडिओमध्ये कधीच कैद होऊ शकत नाही. हा फक्त आणि फक्त तिथे जाऊन, त्या मातीचा वास घेत, ते पाणी अंगावर झेलतच अनुभवता येतो.
निसर्गाच्या कुशीत जेवणाची पंगत
हा सगळा ट्रेक करून दुपारचे तीन वाजले होते. पोटात कावळे ओरडत होते. जंगलात कोणतीही टपरी किंवा हॉटेल मिळणं केवळ अशक्य होतं. पण आम्ही पालघरचे पोरे, घरातून निघताना रिकाम्या हाताने कधीच निघत नाही.
आम्ही एका मोठ्या सपाट खडकावर बसलो. माझ्या बॅगेतून मी घरून आणलेला डबा काढला. आईने सकाळीच करून दिलेली गरम तांदळाची भाकरी, सुक्या बोंबलाची चटणी आणि उकडलेली कारळी (खुरसणी) होती. माझ्या मित्राने गावरान कोंबडीचं सुकं रस्सा आणलं होतं.
त्या धबधब्याच्या गाजमध्ये, निसर्गाच्या कुशीत, ओल्या अंगाने ती तांदळाची भाकरी आणि तिखट चटणी खाण्याची जी चव लागली ना मित्रांनो… मी तुम्हाला शप्पथ सांगतो, जगातल्या मोठ्या मोठ्या हॉटेल्सचे शेफसुद्धा ती चव कधीच बनवू शकणार नाहीत. तो घास घशाखाली उतरत असताना जो आनंद मिळत होता, तो अवर्णनीय होता.
नितेश काठ्याचा हक्काचा सल्ला (पर्यटकांसाठी कानमंत्र)
मित्रांनो, मी हा लेख यासाठी नाही लिहिला की उद्या तुम्ही उठून तिथे गर्दी करावी आणि त्या जागेची वाट लावावी. हा लेख लिहिण्यामागचा उद्देश हाच आहे की आपल्या पालघरमध्ये किती अथांग वैभव दडलंय, याची जाणीव आपल्याला व्हावी. जर तुम्ही कधी या वाटेवर जाणार असाल, तर माझ्या या काही गोष्टी नक्की लक्षात ठेवा:
- मोबाईलवर विसंबून राहू नका: तिथे गुगल मॅप चालणार नाही, नेटवर्क नसेल. त्यामुळे स्थानिक लोकांवर विश्वास ठेवा. त्यांना आदराने विचारलं, तर ते स्वतःहून तुम्हाला वाटा दाखवतील.
- कचरा करू नका: सर्वात महत्त्वाची गोष्ट. आपण शहरातली प्लास्टिकची संस्कृती तिथे घेऊन जाऊ नका. तिथे दारूच्या बाटल्या, चिप्सचे पुडे टाकून त्या पवित्र निसर्गाला विटाळू नका. तुम्ही जे काही घेऊन जाल, ते कचरा म्हणून बॅगेत परत घेऊन या.
- पाण्याचा अंदाज घ्या: पावसाळ्यात डोंगरात कधी ढगफुटी होईल आणि धबधब्याचं पाणी कधी वाढेल, सांगता येत नाही. त्यामुळे अतिउत्साहाच्या भरात पाण्यात जास्त खोल जाऊ नका. निसर्गाचा आदर करा, तो तुमचा आदर करेल.
शेवटचं बोलताना…
साखरे धरणाच्या पलिकडची ही सफर माझ्या मनावर कायमची कोरली गेली आहे. आजही जेव्हा मी शहराच्या गजबजाटात किंवा कामाच्या व्यापात असतो, तेव्हा डोळे बंद केले की मला त्या ‘भैरव कड्या’वरून पडणाऱ्या पाण्याचा आवाज ऐकू येतो, तो मातीचा सुवास येतो.
हा पालघर आपला आहे, हा निसर्ग आपला आहे. तो अनुभवण्यासाठी डोळस नजर आणि साफ मन लागतं. कधी वेळ मिळाला आणि धाडस असेल, तर गुगल मॅप बंद करा आणि निघून या माझ्या पालघरच्या या न शोधलेल्या वाटांवर!
कसा वाटला हा माझ्या मनातला अनुभव? मला नक्की सांगा, मी तुमच्या प्रतिसादाची वाट पाहत आहे!
